Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



maandag 4 februari 2013

Jan Brokken over De vergelding, VPRO-Boeken, 3 februari 2013


Wanneer is de oorlog nou eindelijk afgelopen?

Jan Brokken groeide op in het Zuid-Hollandse dorp Rhoon. Inmiddels wonen daar zo’n 25 duizend mensen, maar in de oorlog waren dat er slechts twee duizend. In die tijd werden er zeven Nederlanders geëxecuteerd nadat een Duitse soldaat door een electriciteitsdraad om het leven was gekomen. Nooit is opgehelderd wat er nou precies aan de hand was.

Brokken wist pas nadat hij honderden interviews had afgenomen en vele archieven nageplozen dat de oorlog in zijn dorp zo diep had ingevreten. Men deed het voorkomen dat er voor de aanslag dan wel het ongeluk niets gebeurde, terwijl er veel nazi’s en onderduikers in het dorp waren. De nazi die verantwoordelijk was voor de executie zat na de oorlog eerst in cognito een half jaar gevangen in Amsterdam, werd gedenazificeerd in België en keerde daarna terug naar Duitsland. Dat in 1949 pas de bellen gingen rinkelen en een proces volgde, zegt volgens Brokken veel over de chaos van na de oorlog.

Zijn non-fictie boek over deze vergelding leest, als een roman, zegt Wim Brands. Vertellen is Brokken wel toevertrouwd. Brands licht dit toe aan de hand van de dorpskapper. Dat verhaal is tekenend voor de opbouw van het boek.
Brokken hoorde in 2005 dat de streng gelovige man - Droogscheerder in de roman en in het echt gezegend met een niet veel minder sprekende naam - op zijn sterfbed doodsbang was. Na de bevrijding had hij namelijk als zestienjarige vele moffenhoeren kaalgeschoren. Hoewel hij daar later spijt van kreeg, zijn verontschuldigingen daarvoor aanbood en het opgehaalde geld terugbracht, was hij op de rand van de dood toch bevreesd voor het uiteindelijke oordeel. Brokken herinnerde zich dat de man hem als kind zijn blonde haren afsneed en daarbij met zijn houten been op de grond rond de stoel tikte.

Volgens Brands is het verhaal van de kapper een mooi voorbeeld van de moeilijk te trekken grens tussen goed en fout.
In de werkelijkheid komen er veel mengvormen voor. Zo was er een meisje dat verliefd werd op een Duitse soldaat en later met hem in Osnabrück ging wonen. Er waren goede Duitsers uit het Sauerland ingekwartierd bij bewoners die later bij hen op vakantie gingen. Maar er waren ook echte nazi’s die vrijwillig in dienst waren gegaan, zoals de man die een verhouding aanging met een vrouw, van wie de echtgenote naar Engeland gevlucht was. Omdat ze geen middelen van bestaan kon vinden om haar kinderen te eten te geven, klopte ze bij de Luftwaffe aan. Haar huis werd een zoete inval voor de nazi’s en een centrum van zedeloosheid. Op het moment dat haar echtgenoot na de invasie in Normandië en veel strijd op de weg naar Rhoon, met cadeautjes voor zijn gezin in een Amerikaans voertuig in zijn dorp aankwam, werd zijn vrouw kaalgeschoren.

Hun dochter heeft nog last gehad van de gevolgen hiervan. Toen ze eens naar een optocht van de fanfare keek, waar haar echtgenoot aan deelnam, werd ze aangesproken door een man die haar herinnerde aan het verleden van haar moeder. De dochter vluchtte het huis in, naar de slaapkamer en vroeg zich huilend af wanneer de oorlog nou eens afgelopen was.  
Veel kinderen van NSB-ers kregen last van hun verleden. Brokken heeft de verslagen van de reclassering erop nageslagen. De moeder van bovengenoemde dochter werd gevangen gezet. De dochter kwam er toch met haar huwelijk goed doorheen, maar zo’n opmerking van een toeschouwer reet alle wonden weer open.

In de oorlog was het een kwestie van overleven. Aan de goeden zaten foute kanten en omgekeerd. De werkelijkheid is gedifferentieerder dan wordt aangenomen.  

Wanneer is de oorlog afgelopen? vraagt Brands met de dochter mee.
Pas als alle feiten onderzocht zijn, zegt Brokken. In Rhoon dus als de doodsoorzaak van de Duitser bekend is. Ging het om sabotage of ongeval? Pas als de waarheid op tafel ligt, is de oorlog voorbij.
  


  


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen