Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 14 oktober 2014

Privéterrein (2014), documentaire van Pieter Verhoeff



Werdegang einer Familie

Door het gesprek van Jellie Brouwer met Thomas Heerma van Voss hoorde ik al een en ander van de film die Pieter Verhoeff over het schrijversgezin maakte waarvan Thomas deel uitmaakt. De afgelopen tijd schreven alle leden daarvan een boek, Thomas en zijn broer Daan zelfs twee. Vader Arend Jan, een gepensioneerd radioman, kwam uit met Dokie, een familiebericht over een drie jaar ouder zusje dat op haar zevende werd doodgereden, moeder en sociologe Christien Brinkgreve publiceerde Het verlangen naar gezag.
Het leek familievriend Verhoeff een aardig moment om de gezinsleden eens met elkaar te confronteren. Men koos daarvoor een hotel in Noord Frankrijk waar het gezin vaker verbleef op weg naar een zomervakantie in Bretagne.

De documentaire begint evenwel met een fragment uit het literaire tribunaal onder leiding van rechter Felix Rottenberg dat Daan in april 2013 in de Oude Kerk in Amsterdam organiseerde naar aanleiding van zijn roman De vergeting, waarin de hoofdpersoon al zijn herinneringen kwijt is. Daarin stelde hij, zoals advocaat Gerard Spong schetste, de eer van zijn familie zodanig op proef, dat de moeder eronder leed. In de documentaire komt Verhoeff hierop terug na de gezinsgesprekken.

Het gesprek aan de etenstafel van het Noord Franse hotel begint over de herinnering, die volgens Arend Jan in zijn geval goed is. Hij weet nog precies aan welk tafeltje ze eerder zaten. Daan meent echter dat zijn vader een selectief geheugen heeft omdat hij niet meer weet wat zijn mening over De vergeting was en Christien merkt op dat haar man in zijn herinnering leeft. Arend Jan weet nog wel dat hij eerst niet zo gecharmeerd was van de gepensioneerde leraar in diens roman Stern, maar later viel het hem mee dat Stern toch niet erg op hem leek.

De onderlinge openhartigheid van de familieleden is mooi om te zien. Christien is daarvan ook een voorstander want anders zou de documentaire een flauwe soep worden. Ze erkent dat ze moeilijk nee kon zeggen tegen haar zoons, vindt dat het geen gemakkelijk gezin is met een man die niet geruststelt, bekent dat ze Daan beschermde tegen de agressie van zijn vader en stelt dat het verwerven van haar eigen plaats in het gezin moeilijker is dan op de universiteit. Dat laatste is tegen het zere been van Arend Jan die meteen over een Werdegang spreekt, een term waarover men het niet eens is in het gezin, zodat er, zoals vaker, een woordenboek aan te pas moet komen. Daan leest voor dat Werdegang zowel carrière, ontwikkeling als tragische ondergang betekent, hetgeen Arend Jan tevreden stemt.

Het valt de vader die vaker als kop van jut gebruikt wordt niet kwalijk te nemen dat het wantrouwen bij hem ingebakken zit. Het verongelukken van zijn zusje moet een grote wond in hem geslagen hebben, te meer omdat zijn moeder daar ook nog eens over loog. Fraai is zijn verhaal aan Verhoeff tijdens het bekijken van oude familiefoto’s dat zijn vader die buschauffeur was graag een condoleancebezoek bracht als zich een verkeersongeluk met dodelijke afloop had voorgedaan. Zijn vrouw merkte zelfs op dat er maar een dodelijk ongeluk moest voorkomen als haar man weer eens erg humeurig was.

Christien neemt het Daan kwalijk dat hij haar zo onzichtbaar heeft gemaakt in De vergeting, waarin zij, anders dan haar man, als moederschoot diende. Tijdens het tribunaal horen we uitgebreid haar klacht daarover. Rechter Felix Rottenberg vindt ten slotte dat verdachte een gebaar zou moeten maken, bijvoorbeeld in de vorm van een persoonlijke brief aan zijn moeder. Die brief kwam er ook. Daan leest hem zelfs voor aan het eind van de documentaire.   

Behalve allerlei boeiende interacties in dit gezin waarin fictie en feiten dwars door elkaar lopen, geeft de documentaire ook een aardig inzicht in de manier waarop trauma’s
doorwerken. Christien verwoordt dat mooi als ze zegt dat de rouw van Arend Jan ook als stemming in het gezin leeft. De romans van de zoons gaan niet voor niets over angst en wantrouwen. Veel lof voor de mededeelzaamheid van de gezinsleden en de blik van Verhoeff op hun ontwikkeling, om het Duitse verklaring van Werdegang maar te gebruiken.  

Hier mijn verslag van het gesprek van Jellie Brouwer met Thomas Heerma van Voss over zijn verhalenbundel De derde persoon.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen