Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 3 maart 2015

Bankgeheimen van Joris Luyendijk, Tegenlicht, 1 maart 2015



Verrot systeem corrumpeert bankmedewerkers

Joris Luyendijk oogt moe. Hij is dan ook veel in het nieuws na het verschijnen van zijn boek Dit kan niet waar zijn over zijn ervaringen in de Londense City, het hart van de financiële wereld in Groot Brittannië. Drie jaar geleden kwam hij daar op uitnodiging van The Guardian, die hem vroeg om een blog bij te houden over zijn ervaringen. Luyendijk stapte er onbevangen in en kwam terug met een schat aan informatie waarover hij niet moe wordt te vertellen, al is dat hem zoals gezegd wel aan te zien tijdens de ondervraging van Marije Meerman.

In het VPRO programma Boeken vertelde Luyendijk vorige week al het nodige over zijn ervaringen en de inhoud van het boek. Volgens de aankondiging van Tegenlicht zou hij in dit programma hierover verder gaan, maar dat bleek helaas maar zeer ten dele het geval. Luyendijk komt niet veel verder dan de stelling dat mooie vrouwen zich minder aangetrokken moeten voelen door goedgeklede bankiers. Zelf toont hij het verschil in man-zijn aan met een gesneden maatpak en een eenvoudige trui. En dan heeft hij nog niet eens een stropdas om. De macho man en zijn uitstraling is dus voor een deel verantwoordelijk voor de gevaarlijke toestand in de wereld. Fifty shades of gray beheerst onze diepste wensen. De mens staat nog altijd heel dicht bij het dier.

Het is schokkend om van Luyendijk te horen dat er nog weinig gedaan is om een nieuwe crisis te voorkomen. Het verbaast hem dat outsiders geen enkele belangstelling hebben voor wat de bankiers uitspoken. Ze maken zich liever druk over rassenrellen naar aanleiding van de dood van een zwarte man in Londen in 2011, zoals Luyendijk zelf ervaarde toen hij daar net was. De plunderingen die daar het gevolg van waren zijn peanuts vergeleken bij de chaos die ontstaat als de bancaire wereld ontploft. Hoe precies de beëindiging van de bevoorrading van winkels, apotheken en benzinestations zal uitwerken, weet Luyendijk ook niet. Het is hem ook niet kwalijk te nemen. Daarvoor heeft men profetische gaven nodig.

Ten tijde van de financiële crisis zat Luyendijk in Nederland. Hij zag op 14 september 2008 de televisiebeelden van medewerkers van Lehman die dozen met hun persoonlijke bezittingen wegdroegen uit het pand waar het inmiddels failliete bankbedrijf gevestigd was en was zich niet bewust van de fragiele toestand die hierdoor ontstaan was.

Het bleef in Londen moeilijk de vinger op het probleem te leggen. Hij ondervroeg eerst outsiders over vragen die zij zich stelden over de financiële wereld en kwam er achter dat men een karikaturaal beeld heeft van de mensen die daar werken. Het beeld dat linkse mensen van bankiers hebben komt overeen met het clichébeeld dat rechtse mensen van moslims hebben. Hij deed zich tijdens zijn eerste interviews voor als domme Hollander, die niets wist van het verrotte systeem dat bankmedewerkers corrumpeert en kreeg daarbij weinig spectaculaire antwoorden van mannen met oogkleppen. Hun vrouwen brachten daar later het nodige tegenin.

Luyendijk ontdekte dat er drie soorten ontslag zijn. Behalve de golf en de cull (ruiming) is er de executie, die betekent dat men in vijf minuten de baan kwijt kan zijn. Collega’s die terugkomen van hun lunch treffen naast hen opeens een leeg bureau aan. Luyendijk verloor door deze kennis zijn onschuld. Hij realiseerde zich dat hierdoor het korte termijn denken wordt bevorderd en de eigen verantwoordelijkheid geminimaliseerd. Men weet nooit zeker hoe lang men nog op de werkplek zit. Managers die de ontslagen uitdelen werken zonder een moreel kompas en hebben geen schaamte – of schuldgevoel over de perverse prikkels die ze aan de medewerkers geven. De atleten onder de bankmedewerkers, zeg maar de toplieden, dachten dat Luyendijk op hun baantje uit was. Ze voelen zich onaantastbaar in hun ivoren toren zoals een fragment uit het BBC programma The choir laat zien. Het gaat vooral om het uitdragen van succes en daarbij helpt een maatpak. Om afgunst en woede te vermijden gebruiken ze zelden het woord bank of bankier, maar verschuilen ze zich achter nietszeggende termen en afkortingen. Luyendijk sprak met personen die notoir verkeerde zaken deden, maar vond hen tegelijk toch ook heel aardig, waardoor het moeilijk wordt om de grens te trekken tussen goed en fout. In de film Margin call (2011) wordt volgens Luyendijk heel accuraat getoond hoe ondoorzichtig de financiële wereld is. In The Wolf of Wallstreet (2013) hoe onbeschaamd de zelftoeëigening verheerlijkt wordt.

Achteraf heeft Luyendijk meer affiniteit met het relaxte Nederlandse systeem dan met de harde onderlinge competitie die in Engeland gevoerd wordt, of het nou of school is of op de werkvloer. Geïnterviewden waren soms zelf boos omdat hij hun status afbrak, terwijl zij toch zoveel offers in de privésfeer gebracht hadden. Ze zagen de hoge bonussen als een compensatie hiervoor. Luyendijk hangt foto’s van oud-politici die diensten aan de financiële wereld leveren op het raam van het hoge gebouw aan de Zuid-As waarin hij ondervraagd wordt. De eerste is van Blair die als adviseur van JP Morgan tien maal zo veel verdient als in de tijd dat hij premier van Groot-Brittannië was. De politiek is ook in Nederland een springplank voor de financiële wereld, zoals blijkt uit de carrières van Jan Peter Balkenende, Ed Nijpels en Wim Kok. Het is te simpel om van corruptie te spreken. Het is erger. Het is een levensstijl, voortkomend uit de discrepantie tussen economische globalisering en politieke lokalisering. Landen delven het onderspit tegen financiële machten. De film 2012 (Emmerich, 2009) toont de ramp aan die nog steeds niet onmogelijk is. Volgens Luyendijk is het nodig dat men de gevaren onderkent en dat er verzet tot stand komt, waardoor de politiek moet reageren.

Luyendijk sluit af met een reactie van trader Terry Duhon in het programma Het brein van de bankier dat door Jos de Putter geregisseerd werd. Duhon heeft geen spijt van haar handel in derivaten. Ze had een goede tijd bij JP Morgan. Haar reactie stelt Luyendijk niet gerust. Men zal eerst de fouten moeten inzien voor er schoon schip gemaakt kan worden. In ieder geval pleit hij voor meer controle en meer fatsoen, maar dat lijkt, net als de vergelijking met de afschaffing van de slavernij en de vrouwenemancipatie, eerder een zwaktebod dan een werkelijke oplossing voor het corrupte systeem.       

Hier meer informatie op de site van Tegenlicht met daarop ook een verwijzing naar de getoonde fragmenten, hier mijn verslag van het gesprek dat Wim Brands met Joris Luyendijk had over Dit kan niet waar zijn, hier mijn verslag van de Tegenlicht uitzending Het brein van de bankier met daarbij een foto van Terry Duhon.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen