Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zaterdag 14 maart 2015

Kester Freriks over Hölderlin: Innerlijke omzwervingen, NPO Cultura, 9 maart 2015



Alleen het onderweg zijn telt

Kester Freriks (1954) leest en spreekt in de trein en in de restauratieafdeling van een station over de Duitse dichter Friedrich Hölderlin (1770-1843). 

In de trein leest hij diens gedicht Andenken (1803) dat Freriks zelf vertaalde als Aandenken. Hier de eerste vier regels:

De noordooster waait,

Van de winden mij

De dierbaarste, omdat hij vurige geest

En behouden vaart belooft de schippers.

Freriks vertaalde diens gedichten en brieven en schreef zelf, naast toneelwerken, essay’s en andere romans, twee romans die nauw aansluiten bij het werk van Hölderlin, namelijk Hölderlins toren en Domino.

 In de restauratie vertelt hij dat Hölderlin in een dorp aan de Neckar werd geboren en in Tübingen theologie studeerde. De noordoosten wind, waarmee het gedicht begint, voert over Straatsburg naar Bordeaux, waar Hölderlin huisleraar was, maar lang hield hij het daar niet uit. In psychische nood reisde hij terug naar Duitsland. De eerdere relatie met Susette Gondard, een Duitse getrouwde vrouw van een gezin waarin hij ook huisonderwijs gaf en die enkele jaren daarna aan tuberculose overleed, speelde hem daarbij, naast eerdere verliezen, ongetwijfeld parten. In 1807 werd hij zelfs opgenomen in een inrichting en in dwangbuizen gestopt om zijn woede te temperen. De geletterde timmerman Ernst Zimmer nam hem op in zijn huis aan de Neckar en gaf hem de torenkamer waarin Hölderlin tot zijn dood in alle rust leefde, werkte en musiceerde.

Zelf begon Freriks in de jaren zeventig te schrijven. Het was een daad van verzet tegen de wereld zoals die was en een zich meten met het allerhoogste. Hölderlin met zijn onaanraakbare, krachtige poëzie gold voor hem als een voorbeeld. Diens gedichten zijn opgebouwd uit tegenstellingen zoals zwart en wit, lucht en schaduw, aarde en hemel en tonen een harmonieus wereldbeeld.

Zijn debuutroman Hölderlins toren (1981) gaat over een man, Timon Kaspar geheten, die voorbestemd lijkt om net als Hölderlin te worden. Hij bezoekt de toren waarin Hölderlin de laatste veertig jaar van zijn leven woonde. Volgens Freriks gaat het om een identificatie met Hölderlin en om het verzet daartegen. Hun levens gaan lange tijd gelijk op tot Kaspar een omslag meemaakt en de eenzaamheid doorbreekt.  

In de restauratie vertelt Freriks over de reizen in de geest die Hölderlin vanuit zijn torenkamer maakte. Hij beleefde zijn wandelingen opnieuw in zijn poëzie en hield omzwervingen als Odysseus, voor hij weer op zijn plek terugkeerde. De innerlijke zoektocht van de dichter maakt rusteloos.

Freriks leest opnieuw in de trein voor uit zijn roman Domino (1988), waarin de hoofdpersoon per trein uit Amsterdam vertrekt om een reis door de Alpen naar Italië te maken. Elke reis is tevergeefs zegt Freriks. Het geeft geen nieuw hartenbloed. Je sleept altijd jezelf mee. De beweging buiten wordt echter omgezet in een innerlijke beweging. Het aankomen is niet meer van belang. Alleen het onderweg zijn telt. Domino is dan ook geen reisverhaal maar past binnen de innerlijke omzwervingen die Hölderlin in zijn poëzie maakte.  

Hier de vertaling van Andenken in de dbnl, hier de site van Kester Freriks.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen