Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 29 maart 2015

Recensie: Laatste woorden (1983), Bas Heijne



Ironisch verhaal vindt tenslotte een bodem

Laatste woorden is het (proza-)debuut van Bas Heijne (1960), die Engelse taal- en letterkunde studeerde en daarna zijn vleugels uitsloeg naar vele andere literaire en geografische gebieden met een zwaartepunt op het gebied van de essayistiek. Op dat gebied schrijft hij wekelijks vileine columns in de NRC over het botte machtsvertoon dat we de politiek en de media uitgeoefend worden.

Zijn debuut Laatste woorden is een proeve van bekwaamheid, althans in stilistisch opzicht. Hij schetst daarin een wereld die in latere jaren in toenemende mate door de Amsterdamse grachtengordel geannexeerd is, met cultuur in de breedste zin van het woord en nog meer blabla. Hoofdpersoon Jojo ter Braak is een schrijver met, hoe kan het ook anders, een writersblock. Zijn wereld wordt door elkaar geschud door de dood van zijn vriend Vincent in Italië. Uiteindelijk belandt hij zelf als groupie van een diva in Rome. Hij denkt dat de zangeres hem kan inspireren, maar als zij hem rücksichtlos laat vallen is het uit met de pret.

Het motto van Laatste woorden komt van Edward Gibbon die in zijn Autobiography schreef dat verzoening op latere leeftijd is weggelegd voor ouders die zich terugvinden in hun kinderen, voor gelovigen die met hun gezangen tot aan de hemel komen en tenslotte voor ijdele auteurs die denken dat ze met hun werk onsterfelijk zullen worden. Daarmee neemt Heijne de zaak al op de hak. In de roman wordt in de eerste twee van de drie delen aan een stuk door geïroniseerd, tot hoofdpersoon Ter Braak in het derde deel in een rustiger, maar verre van gelukkiger vaarwater komt.

Het verhaal speelt zich af in de grachtengordel nadat Ter Braak zijn vriend Vincent, een gevierde volkszanger, voor een vakantie naar Schiphol heeft gebracht. Ter Braak vreest de avonturen die zijn vriend gaat beleven en zit sip alleen thuis voor een leeg papier, maar krijgt de nodige afleiding van feestjes in de buurt. Vriendin Geesje, die ook schrijft, trekt hem overal mee naar toe. Na een onstuimig partijtje bij de homoseksuele dichter Otto de Germain krijgt Jojo een telegram dat zijn vriend verongelukt is, terwijl hij achterop de brommer zat bij een jonge Italiaan.

In het tweede deel gaat Jojo met zijn buurvrouw, de weduwe Laarman, naar de begrafenis van Vincent in Florence, terwijl in Amsterdam een herdenkingsdienst gehouden wordt, waarbij de geestelijkheid zich niet onbetuigd laat. Ter Braak en Laarman neemt Allesandro, de jongen die de brommer bestuurde waarmee Vincent verongelukte, mee terug naar Amsterdam, waar hij onderdak vindt bij de weduwe. Ter Braak staat begrijpelijk nogal ambivalent tegenover de jongen, die zich zelf ook bezwaard voelt. Dit deel eindigt met optreden van een drankzuchtige diva ter gelegenheid de presentatie van de nieuwe dichtbundel van Otto, die slechts uit één exemplaar bestaat.

In het derde deel reist Ter Braak de diva achterna tot Rome, waar ze hem dumpt en hij zelf een goedkope hotelkamer neemt, waar hij in de hitte lamlendig op bed ligt. ‘De herinneringen aan Vincent, en daarmee de ideeën over het boek dat hij ooit schrijven zou, zijn langzaam uit hem weggeëbd. Wat hij nu nog voelt is niet het verlies van Vincent, maar het besef dat hij al die jaren niets te verliezen heeft gehad. Zijn hele leven is posthuum geweest.’ Een uitgesteld bezoek aan een museum van Keats levert hem een flauwte op. Hij heeft geen enkel houvast in het leven, maar wordt tenslotte toch bijgestaan door Geesje en Otto.

De eerste twee delen kennen snelle scènewisselingen, die het verhaal vaart geven, maar het tegelijk onrustig maken. Ik hoorde Heijne door de eerste delen heen en was blij dat hij daarna een andere toon aansloeg. In het derde deel keert de rust terug, alleen niet bij de Nijmegenaar Ter Braak die steeds meer in een existentiële crisis belandt, maar doorziet dat de mensheid vooral zichzelf wil zien en zich bevrijdt van zijn eigen verwachtingen. Hij laat het aan een ander over om zijn leven op te tekenen en heeft het getroffen met de jonge Bas Heijne. 


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen