Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 19 februari 2017

Filmrecensie: Out of love (2016), Paloma Aguilera Valdebenito


Sterk spel op basis van een mooie tekst over een moeilijke liefde

Out of love is het grote mensen debuut van regisseuse Paloma Aguilera Valdebenito die eerder aan de weg timmerde met de One night stand Entre nosotros (2011). Het liefdesdrama tussen de van oorsprong jonge Griekse Varya en de Russiche kok Nikolaj in Amsterdam is tevens het filmdebuut van Naomi Velissariou die te zien was in televisieseries maar vooral op het toneel, onder andere in de geweldige solo The truth about Kate.

Het liefdesdrama tussen Varya en Nikolaj begint heftig. Na een eerste korte kennismaking in de bar waar Nikolaj kookt en Varya lonkende blikken op hem werpt, die hij goed verstaat, rent hij haar achterna om haar telefoonnummer te bemachtigen, maar ook zonder dat nummer belandt hij in de volgende scène met haar in bed. De grote aantrekkingskracht van hun lichamen gaat echter niet gepaard met geestelijke gelijkgestemdheid. Het weinig gestructureerde leven dat Nikolaj leidt, werkt een evenwicht tegen en daarbij speelt ook nog wederzijdse jaloezie, al is die niet heel sterk. 

Een klein meningsverschil, bijvoorbeeld over de schoonheid van een kunstwerk met felle kleuren, kan al tot een verwijdering leiden, maar die wordt in het begin weer afgezoend tot daarmee een soort van patroon ontstaat die wellicht in relaties vaker de spanning erin houdt. Op een avond, die zomaar de avond van Valentijnsdag zou kunnen zijn - al speelt de gang der seizoenen nauwelijks een rol in het drama - pompt Varya alvast ballonnen met rode harten op, maar tot haar teleurstelling gaat Nicolaj niet met haar mee naar huis, maar nog met vrienden naar een andere bar. De volgende dag is hij zelfs boos dat ze in de bar zo achter hem aan zat, maar ook dit komt weer goed.

Op een terras praat het stel over hun grootste angst. Die van Nikolaj gaat over alcoholmisbruik dat ook zijn vader parten heeft gespeeld, de angst van Varya gaat over het verdwijnen als persoon, bijvoorbeeld als ze in een café zit en na een bezoek aan de wc zich bij terugkomst niet meer kan verplaatsen in de persoon die ze was. Beide angsten krijgen worden reëel. Nikolaj durft vanwege dronkenschap niet terug naar Varya en blijft bij een vriend slapen, waardoor hij ongerustheid bij Varya opwekt, Varya gaat op het eind als het stel samen op een terras zit, naar de wc en vreest bij terugkomst eerst dat Niklolaj verdwenen is, terwijl die op een andere plaats was gaan zitten. Enige identiteitsverwarring was boeiend geweest, maar misschien werd die al opgelost toen Varya in de toiletruimte in de spiegel keek.

Het eind van de film is het mooist, maar wellicht hadden we het relatie gedoe nodig om daar te komen. Eerder al zag Nikolaj in dat hun relatie buiten het seksuele geen basis had. De foto op de poster geeft aan dat de twee elkaar zo goed als bedekken maar elkaar daarmee onvoldoende voeding kunnen geven. Varya zegt zelfs letterlijk dat ze te dik wordt van het voedsel dat Nikolaj haar - vooral in de nacht - voorzet. In een recalcitrante bui strooit ze parmesaanse kaas over een schotel met vis en pasta, maar gelukkig wordt ze daar niet van. 

De oude mevrouw die Varya helpt, is een aardig contrapunt in de heetgebakerde omgang tussen de jongelieden. Vooral Velissariou acteert knap weet en de verschillende emoties goed uit te beelden. De tekst van Paloma helpt hierbij maar ongetwijfeld kregen de spelers de vrije hand gegeven om zich op natuurlijke wijze te laten gaan.

Hier de trailer, hier mijn bespreking van Entre nosotros, hier mijn bespreking van The truth about Kate.

zaterdag 18 februari 2017

Fillmrecensie: Seven beauties (1975), Lina Wertmüller


Esthetisch en ethisch meesterwerk uit de Italiaanse cinema

Met Seven beauties uit 1975 omvatte de geroutineerde filmmaakster Lina Wertmüller (Rome, 1928) het rijke spectrum van de Italiaanse cinema. De film biedt voor ieder wat wils op het gebied van maatschappijkritiek, slapstick, spanning en emotie waardoor een groot palet ontstaat waarmee een groot schilderij in prachtige kleuren gemaakt werd over een warmbloedige Napolitaan die het in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog opneemt voor zijn zus die door een pooier voor prostitutie ingezet wordt. De moord op de pooier die niet eens zo bewust gepland is, leidt tot een proces waarin zijn advocaat hem als ontoerekeningsvatbaar verklaart waardoor hij als hulpje op een psychiatrische afdeling belandt. Een hele mooie scène speelt zich af in een kamer waar een rondborstige vrouw in een dwangbuis gelegd is, een geschenk in de hemel voor hoofdpersoon Pasqualino die al een tijd zijn liefje heeft moeten missen. Hij komt hem, niet eens als straf, op een elektroshocktherapie te staan, een experiment in die dagen, waarna de directrice hem naar het leger stuurt , dat in de pas begonnen oorlog kanonnenvoer goed kan gebruiken.

De film begint op het punt waar Pasqualino en zijn maat Francesco deserteren en in Duitsland ronddolen. Een standrechtelijke executie leidt tot een flashback naar de moord op de pooier en laat ook zien wat er aan vooraf ging in de matrassenfabriek van zijn familie. Pasqualino gedroeg zich daar als een macho die met zijn hand langs de achterwerken van de werksters gaat. Wertmüller knipt het verhaal in mootjes en voegt daarmee spanning toe. Slapstickachtig is de scène waarin Pasqualino het lijk van de pooier tevergeefs naar beneden probeert te krijgen en het in koffers stopt die hij naar beneden laat zakken. Een mooi detail daarbii is een blinde geleide hond die zich bijna aan de inhoud te goed doet, maar Pasqualino kan de koffers net nog in een koets zwaaien die naar verschillende steden gestuurd worden. Net zo mooi is een volgende scène waarin Pasqualino aan de carabinieri probeert te ontsnappen door zich aan witte lakens van het ene huis naar het andere te begeven. Op het moment dat hij overmoedig tegen de agenten zegt dat ze hem toch niet kunnen pakken, staan er twee overheidsdienaren achter hem. Vaak wordt de spanning opgevoerd door een tegenstelling te creëren. Pasqualino wil eerst niet weten van het plan van zijn advocaat om zich ontoerekeningsvatbaar te laten verklaren, maar gaat er later graag in mee. Fraai zijn diens verdrietige ogen waarmee hij in de rechtszaal naar zijn zeven zussen en naar zijn moeder kijkt. De familiebanden gaan boven alles. In de cel spreekt hij met een socialist die principieel is en achtentwintig jaar moet zitten, terwijl de opportunistische Pasqualino niet eens tegen de Duce is en liever in leven blijft.

Een zeer boeiende scène speelt zich af in het strafkamp dat in zwartwitbeelden gefilmd is. Hoewel de van oorsprong Oostenrijkse psycholoog Bruno Bettelheim (1903-1990) kritiek had op de manier waarop de bewaking in beeld gebracht wordt, is de relatie die Pasqualino met de kampcommandante onderhoudt een lust voor het oog (zie foto). Het dikke mens, dat in haar gezicht heel erg lijkt op Donald Trump, gebruikt een zweepje om Pasqualino aan te sporen tot bevrediging van haar lust, waarmee de nauwe relatie tussen masochisme en sadisme fraai in beeld gebracht wordt. Helaas moet Pasqualino, die door haar als kapo wordt aangesteld, zes personen selecteren die moeten boeten voor een diefstal in een barak. De anarchist Pedro (gespeeld door Fernando Rey, die in de jaren zeventig niet van het bioscoopscherm af te slaan was) is vol overtuigd van de opstanding van een nieuwe mens maar wil, het kampleven zat, vrijwillig de dood tegemoet. Hij springt in een latrine en Francesco, de voormalige maat van Pasqualino, vraagt hem om een genadeschot dat Pasqualino met heel veel moeite bereid is te geven.

Na de bevrijding hoort Pasqualino van zijn liefje dat zij en zijn zussen zich door prostitutie in leven hebben gehouden. Pasqualino wil zo snel mogelijk trouwen en zoveel mogelijk kinderen krijgen om een later en groter noodlot te voorkomen, waarmee Wertmüller haar tijd vooruit is. Dat geldt ook voor haar openingssequentie waarin ze beelden van nazi Duitsland koppelt aan een toespraak die erg lijkt op de toespraak van Trump tijdens zijn inauguratie. In het Engels heet dat the Italians the greatest he- men on earth zijn. 
   
Hier de trailer, hier de tekst van de openingssequentie op Wikipedia in het Engels.


vrijdag 17 februari 2017

Theaterrecensie: Een vorig leven, Theater aan het Spui, Toneelschuur 16 februari 2017


Perfecte verbeelding van novelle over het leven in een stadje in de jaren vijftig

De zomerse voorstellingen van de Parade brengen veel goeds voort. Als de dagen kouder worden trekt men het theater in om het publiek in een warme zaal te vermaken met de kunstigheden die men eerder in een tent toonde. Dette Glashouwer liet de vorige week in de voorstelling Casino Royale 2.0 iets zien van een act die zij op de Parade deed en de intieme voorstellingen van Steef de Jong gedijden daar ook goed. De voorstelling Een vorig leven van Thomas, Sacha en Jos, gebaseerd op de gelijknamige novelle van Toon Tellegen (zie omslag), haakt aan bij de sfeer die De Jong creëert. Ook zij hanteren een vertelwijze waarbij tussendoor veel uitgebeeld wordt. Anders dan De Jong, die meer afhankelijk is van zijn materiaal en ook een video gebruikt, hebben de jonge honden van Theater aan het Spui elkaar.

Voorafgaande aan de voorstelling die enigszins vertraagd werd door de late binnenkomst van een toeschouwer die bij een gezelschap hoorde, staan de jongens al te popelen om te beginnen. Hun eendere donkere pantalons, vastgehouden door bretels (zie foto’s), drukken de sfeer uit van de jaren vijftig, de jeugdjaren van Toon Tellegen, die in de oorlog geboren werd en in Een vorig leven zijn jeugd in Den Briel beschrijft. De maquette die vooraan op het podium staat, geeft het stadje weer dat in de novelle en in de voorstelling aangeduid wordt met N. Net als in elk stadje of dorp bestaat de gemeenschap voor een deel uit zonderlingen die door Tellegen scherp geportretteerd worden, te beginnen met Jacob Laagwater, vader van zijn vriendje, arbeider in de kalkfabriek maar vooral een godvrezend mens die door zijn uitzonderlijke verhalen een grote invloed op de kleine Toon had. De titel van de novelle is ontleend aan een uitspraak van Laagwater over het bestaande leven dat volgens hem, in het licht van wat komen gaat, een vorig leven moet zijn. Als Toon op zijn twaalfde het stadje verlaat, begint voor hem een nieuw leven dat, zoals hij zelf schrijft, tussen het vorige en het volgende in ligt.

Thomas, Sacha en Jos verbeelden de novelle, die speciaal voor hen geschreven werd, op een perfecte wijze. De schaarse middelen die ze gebruiken, zorgen ervoor dat het effect des te groter is. Dat is al meteen te zien aan de zaklamp die de vuurtoren verbeeldt, de gelere lamp die de zonsopgang toont en de papiertjes die vanuit zee aanvliegende meeuwen voorstellen die zich nestelen op de klokkentoren van de kerk tot die hen met een harde slag verdrijft, waarna het ochtendlijke leven en ook het verhaal een aanvang neemt. De jongemannen houden de vaart hoog. Ze vertellen het verhaal en spelen het tegelijkertijd in steeds wisselende formaties waarbij zijzelf inwisselbaar zijn. Humor ligt altijd om de hoek. Als dat niet door hun illustratie komt, dan zit het wel in het verhaal waarin Russen door het paradijs banjeren of in de taal: de ouders van Toon noemen de weinig geliefde meneer Kreupel een querulant, hetgeen hun zoon doet denken aan de vogel. Toon vindt het dan ook spijtig dat hij Kreupel bij zijn dood nog nooit heeft horen queruleren.

Door het gebruik van verschillende technieken waaronder een spel met silhouetten achter een doek op de achtergrond dat eerst van hout leek te zijn, worden gebeurtenissen met een naargeestig karakter weergegeven, zoals de woede die de altijd boze Leen op een stadsgenoot probeerde te koelen. Heel fraai is de scène waarin Toon met zijn moeder op rouwbezoek gaat bij de hoofdonderwijzer die zijn vrouw net verloren heeft. De moeder spoort haar zoon aan om een kijkje te nemen in de kist die in de achterkamer staat. Omdat Toon niets kan zien, gaat hij op een krukje staan en valt daarbij in de kist, met zijn wangen tegen de ijskoude wangen van de dode, hetgeen door Theater aan het Spui prachtig wordt verbeeld.

Veelal is een boek beter dan een verfilming ervan omdat de verbeelding van de lezer sterker is dan filmbeelden kunnen oproepen, maar Thomas, Sacha en Jos vormen hierop een uitzondering en geven het verhaal van Tellegen nog meer allure. Dat ik graag nog zou willen uitweiden over allerlei beelden op mijn netvlies, zoals de bommen die per ongeluk door de Engelsen afgeworpen werden, het roosteren van de slang uit het paradijs of de afdruk van de doodgesprongen onderwijzer Centje in het zand, zegt genoeg over de kwaliteit van de voorstelling.
i

Hier foto’s van de show van Thomas, Sacha en Jos, hier mijn bespreking van Casino Royale 2.0.

Bashar al-Assad – The master of chaos (2016), documentaire van Antoine Vitkine


De grootste oorlogsmisdadiger uit de recente geschiedenis gedijt door mondiale belangentegenstellingen

De Franse schrijver en journalist Antoine Vitkine (1977) maakte een boeiend portret van de Syrische president Bashar al-Assad (1965) die zijn land alweer jaren geleden een burgeroorlog in sleepte en nog steeds aan de macht is. Hoewel de Amerikanen en Fransen al in het begin van de burgeroorlog genoeg van hem hadden, zit hij door een wrange speling van het lot nog steeds op zijn stoel, vaster dan een paar jaar geleden. Zijn ondoorgrondelijkheid zal voer vormen voor latere historici. Vitkine ondervraagt veel diplomaten en houdt het erop dat Bashar chaos veroorzaakt om maar aan de macht te kunnen blijven.

Bijzonder is een reportage aan het begin van Bashar al-Assad – The master of chaos. Een Franse filmploeg volgde Bashar en zijn Britse vrouw Asma, dochter van een Brits-Syrische cardioloog, in 2009 op weg naar de opera. Bashar doet zich voor als een westers georiënteerde, weldenkende kunstliefhebber en is niet bang om met een eigen auto door de stad te rijden. De situatie in zijn land is veilig zegt hij, waarmee hij bedoelt dat hij de zaak onder controle heeft. Net als zijn vader onderdrukt hij elke vorm van oppositie. Dat geldt zeker voor de massale opstand die na het uitbreken van de Arabische Lente in Syrië uitbrak. De broos ogende Bashar, die in 2000 aan de macht komt na plotseling overlijden van zijn vader, lijkt eerst een politiek van hervorming te gaan voeren, maar dat blijkt toch vooral om de goodwill van het Westen te winnen. Bashar ziet in dat hervormingen hem wel eens de kop zouden kunnen en hakt er flink op los. De moord op de Libanese oud premier Hariri in 2005 leidt tot een breuk met het Westen. Assad wendt zich tot Iran en Rusland voor steun. In 2008 probeert de Franse president Sarkozy de breuk te lijmen. Assad is als een jongetje zo blij dat hij weer mocht meespelen, maar de Arabische Lente gooit vanaf begin 2011 roet in het eten. De Amerikanen en de Fransen willen korte metten maken met Bashar maar vindt Rusland op hun weg, dat een basis heeft in Syrië en niet happig is op verdere democratisering in de regio. De bevolking wordt de dupe van de strijd en lijdt onder vatbommen. Verdere bombardementen met chemische wapens leiden bijna tot een ingrijpen van het Westen maar tegelijkertijd vreest men een escalatie en de opkomst van IS. In 2014 put Assad hoop op behoud van macht en laat jihadisten uit de gevangenis los om de chaos te vergroten. Een van de diplomaten in de documentaire zegt dat Bashar tegenstrijdige zaken tegelijk kan uitvoeren, hetgeen hem erg grillig maakt. Hij krijgt de steun van Poetin om zijn geslonken grondgebied te heroveren, met het drama in Aleppo tot gevolg en een tandeloze Obama langs de zijlijn. In 2016 krijgt hij bezoek van de inmiddels alweer afgetreden Amerikaanse veiligheidsadviseur Michael Flynn, die hem alle steun geeft in de bestrijding van IS. De burgeroorlog heeft inmiddels 300.000 doden, drie miljoen vluchtelingen en tienduizenden gemartelden in gevangenissen opgeleverd, zoals in de Saydnaya gevangenis bij Damascus die eerder in Tegenlicht getoond was en onlangs in het nieuws weer was vanwege de gruwelijkheden die zich daar afspelen en een eind is verdrietig genoeg nog niet in zicht.

Hier meer informatie op de site van de VPRO, waaronder een filmpje over de strijdende partijen en een lange lijst van in de documentaire optredende personen, hier mijn verslag van een informatiebijeenkomst over Syrië, eind 2012, hier mijn verslag van de Tegenlichtuitzending Digitale burgerdetectives met daaronder een link naar de reconstructie van de Saydnaya gevangenis.

donderdag 16 februari 2017

Particle fever (2013), documentaire van Mark A. Levinson



Speelterrein voor jonge briljante honden

Hannie en Jan van den Berg maakten in 2012 een documentaire over het Higgs deeltje, waarbij ze vooral aandacht hadden voor de bedenker van dit deeltje en de gang van zaken in het onderzoekscentrum Cern in Zwitserland waar men het bestaan hiervan probeerde aan te tonen. Mark Levinson gaat in op de ideeën van vooral jonge vooraanstaande medewerkers tijdens de zoektocht. Hij gebruikt fraaie animaties, begint in 2007 toen de grootste machine ter wereld in werking werd gesteld en gaat door tot en met 2012 wanneer het bestaan van het Higgsdeeltje wereldkundig wordt gemaakt. Tijdens de persconferentie zegt theoretisch fysicus David Kaplan op een vraag van een econoom naar het nut van dit soort onderzoek dat het geen nut heeft, maar daarom misschien, net als de ontdekking van radiogolven, juist wel heel belangrijk is voor de mensheid. Met zijn antwoord krijgt hij de handen op elkaar.

De Amerikaan Kaplan zien we vaak koortsachtig bezig voor een schoolbord waarop hij in sneltreinvaart formules noteert. Het lijkt erop of hij dat voor zichzelf doet, of dit zijn manier van denken is. Deze ene gebeurtenis waaraan ze werken, het laten botsen van protonen, gaat volgens hem de toekomst van de natuurkunde bepalen. Hij is een van de jonge honden die bevlogen met het project bezig zijn en niet eens de eerste onder zijn gelijken. Dat is Nima Arkani Hamed die door Kaplan als de ster van de ploeg wordt beschouwd. Als Higgs niet wordt gevonden is er iets heel erg mis, zegt hij. Een ander is de sportieve postdoctoraal studente Monica Dunford die voor het Atlas project werkt, een van de vier onderdelen van het onderzoek. Ze was begeesterd toen ze voor het eerst bij Cern aankwam en de enorme ondergrondse constructie zag als was het een Zwitsers horloge van vijf verdiepingen. De Italiaanse onderzoeksleidster Fabiola Gianotti was in het begin bang om te verdwalen in het enorme gangenstelstel en citeert uit de Divina Commedia van Dante over het belang van het onderzoek.

Monica hoort bij de experimentalisten die volgens haar tegenover de theoretici staan, hoewel ze niet zonder elkaar kunnen. Ze legt uit dat ze, als de magneten schoongemaakt zijn, eerst een straal door het buizenstelsel zullen sturen, de First Beam, en daarna botsingen zullen uitlokken. Het is niet de eerste botsing die de uitslag zal bepalen, het gaat om miljoenen botsingen waarvan de data geanalyseerd moeten worden.

Nima zegt tijdens een vergadering met gelijkgestemden dat hij twee antwoorden heeft aangaande het belang van dit kernonderzoek. Aan buitenstaanders vertelt hij dat het gaat om het nabootsen van de oerknal, voor collega’s gaat het om het begrijpen van fundamentele natuurkundige verschijnselen. Beide antwoorden zijn overigens goed. Nima is een leerling van Savas Dimopoulos, die op Stanford theoretische wiskunde studeert. Deze al wat oudere sympathieke man, die als kind bang was voor bijbelverhalen over de eeuwigheid, is zeer geïnteresseerd in de wetenschappelijke vorderingen van Nima. Hij verschilt met hem over een belangrijk gezichtspunt, dat de verdere toekomst van de natuurkunde zal gaan bepalen en dat ik in eenvoudige taal probeer samen te vatten. De vraag is of het in de richting gaat van supersymetrie, waarbij elementen met elkaar corresponderen of van een multiversum, waarin ons eigen universum, anders dan het intelligent design wil geloven, een toevallige conglomeratie is te midden van vele andere. De zwaarte van het Higgsdeeltje moet hierover uitsluitsel geven. Voor de uitslag bekend wordt gemaakt praat Savas met een collega over de mogelijke nutteloosheid van het werk dat ze hun hele leven hebben uitgevoerd. Al is dat met een kwinkslag, want Savas weet beter. Mislukking is de sleutel tot succes.

Op 3 juli 2012 wordt het resultaat in aanwezigheid van de geëmotioneerde Peter Higgs bekend gemaakt. De zwaarte van het Higgs deeltje, een element dat alles bijeen houdt maar ook alles kan vernietigen, zit tussen de aannemelijkheid van de theorieën van supersymetrie en multiversum in. De groep gaat verder met nieuw onderzoek met nog krachtiger botsingen. Ik ben benieuwd.

Hier de trailer, hier mijn bespreking van de documentaire van Hannie en Jan van den Berg Higgs - naar het hart van de verbeelding uit 2012

Filmrecensie: Ventoux (2015), Nicole van Kilsdonk


Luchtig vakantieverhaal krijgt enige diepte door relatieverwarring

Nicole van Kilsdonk was er snel bij om de besteller van Bert Wagendorp te verfilmen. Het tragikomische verhaal over een vriendenkring die dertig jaar na dato nog eens een poging doet om de Mont Ventoux te beklimmen, leent zich dan ook uitstekend om in beelden te vatten. Het feit dat er ook nog een knap meisje tussendoor loopt, maar de intrige alleen maar boeiender.

Voor de gelegenheid heeft Van Kilsdonk een schaduwpartij jonge vrienden opgetrommeld, die de dertig jaar oudere leden in hun jeugd vertegenwoordigen. Het zijn allemaal jongens uit de Achterhoek, vlak voor hun eindexamen, met goede zin in de toekomst en het plan om eerst eens de Ventoux te gaan beklimmen. Een van hen, Peter, declameert alvast een gedicht van Jan Kal over de oppergod van de racefietsers. De jongens zijn helemaal vereerd als er een nieuw meisje in hun omgeving verschijnt, dat met hen mee wil. Deze Laura valt meteen op Peter.

De film begint evenwel in 2012. De jarige misdaadjournalist Bart krijgt van zijn dochter een fietshelm cadeau. Meteen ziet hij een mailtje van Laura die laat weten dat ze die zomer in Avignon is voor de uitvoering van een toneelstuk en of ze elkaar daar misschien zullen zien. Bart wijst zijn dochter op een foto die zij dertig jaar daarvoor hebben genomen op de Ventoux, met Laura in het midden. André heeft vanwege drugshandel in de gevangenis gezeten, Joost werd natuurwetenschapper, David begon een reisbureau en Peter is helaas niet meer. Die is dertig jaar geleden op de terugweg van de berg verongelukt.

Het gezelschap ontmoet elkaar tijdens de uitreiking van de Spinozaprijs 2015 aan Joost vanwege zijn onderzoek naar de snaartheorie. Het is meteen weer oude jongens krentenbrood en het idee om samen nog eens de Ventoux op te gaan is gauw geboren. Alleen de zwaarlijvige David moet nog wel overgehaald worden, maar slaagt, zoals we later zien, met verve in zijn missie. De voorbereidingen op de tocht naar de berg met de witte vuurtoren, die af toe tussen het gebladerte te zien is, zijn van een klassiek gehalte.

Het clichématige verhaal wordt gelukkig opgehaald door een onvermoede gebeurtenis.
Verrassend in de film is de aantrekkingskracht die Laura dertig jaar daarvoor op Bart uitoefende. Meteen al kijkt hij broeierig naar haar omhelzingen van Peter. Op een warme dag krijgt hij de kans om zijn gevoelens voor haar in daden om te zetten, maar dertig jaar later hoort hij dat er opzet in het spel was. Peter ging niet voor niets die dag met André fietsen. Het zorgt dertig jaar later voor de nodige spanning in de groep, die ook al te maken krijgt met de sores van Joost die fraude zou hebben gepleegd en de plotse verschijning van de zoon van Laura.

De overvloedige muziek uit de jaren tachtig, beginnende met The Cure, geeft veel sfeer aan de film, maar moet net als de wat populaire toon tussen de mannen, enige leegte verbergen. Diepgang kent de film nauwelijks. Het doet denken aan De passievrucht van Karel Glastra van Loon, een roman uit 1999 met een sterke plot die vier jaar later verfilmd werd, maar vermakelijk is het allemaal wel, zeker door het mooie spel van Kasper van Kooten en Leopold Witte.

Hier de trailer.

woensdag 15 februari 2017

Schaliecowboys, Tegenlicht, 12 februari 2017


Schaliegas zet de Verenigde Staten op de kaart, maar vergiftigt het milieu

Regisseur Nordin Lasfar ging op bezoek bij producenten van schaliegas en – olie in Texas, het oude hart van de Amerikaanse olie industrie, dat inmiddels door de schalierevolutie een nieuw verfje heeft gekregen. Het is opmerkelijk hoe weinig kritiek Lasfar heeft op de cowboys die zich op een nieuwe manier willen verrijken met de producten van de aarde. Eerder in 2010 was Josh Fox met zijn documentaire Gasland heel kritisch en strijdbaard over de vervuiling van de aarde door schaliegas. Het kan zijn dat de technieken om schaliegas te winnen in zes jaar verbeterd zijn, maar eerder denk ik dat de productie van schaliegas het ontwikkelen van duurzame energiebronnen zal remmen, het CO 2 gehalte zal doen toenemen, net als de ongelijkheid in de wereld, zeker in een tijdperk waarin Trump met de botte bijl regeert. Lasfar had kortom wel duidelijker mogen maken dat hij zich als een vos in lamskleren gedroeg tijdens zijn gesprekken met allerlei lieden die hoog opgeven over de winning van fossiele brandstoffen uit schalie.

Geoloog Dan Steward werkte voor Mitchell Energy, die in Texas de eerste boringen deed naar schaliegas en wel in het Barnett- veld, dat momenteel het grootste gasveld van de Verenigde Staten is. Een andere geoloog, Kent Bowker, ontdekte dat gesteente dat in een boorput naar boven gehaald werd, veel gas bevatte. Nick Steinsberger ontwikkelde slick water fracking, het splijten van het gesteente en het omhoog halen van het gas, waarmee veel geld te verdienen viel. Het betekende dat de Verenigde Staten minder afhankelijk werd van anderen voor hun gigantische energiebehoefte. De zorg om die op peil te houden leidde tot de nodige interventies zoals in Irak. Energieonderzoeker Daniel Yergin oogt minder als een cowboy maar plaatst ook weinig kritische kanttekeningen in zijn verhaal over de ontsluiering van het geheim van schaliegaswinning en een verspreiding van deze techniek over de wereld, eerst in Canada, straks mogelijk in Pennsylvania en daarna ook in Europa.

De exploitatie van schaliegas en –olie kreeg een stimulans door de strijd met de OPEC over de productie van olie. De prijzen werden door de olieproducerende landen verlaagd om de schaliegaswinning uit de markt te prijzen, maar door een verbeterde technologie konden de Amerikanen de concurrentieslag aan. Door lagere productieprijzen en een snelle schuldensanering door herstructurering van oude oliebedrijven, kon men de dominante positie van de veertien traditionele olieproducerende landen breken. In de Golf van Mexico werden installaties bedoeld voor de import van olie en gas inmiddels omgevormd om die te exporteren, ook naar Koeweit, het land dat in 1948 voor het eerst olie leverde aan de VS. Volgens Yergin is er daarmee meer variëteit op de energiemarkt gekomen en daarmee is het geopolitieke landschap veranderd. Hij denkt dat schaliegas vooral de steenkool verdringt en daarom een factor speelt in een duurzamer wereld.

Yergin zegt tegen Lasfar dat ook Europa baat zou kunnen hebben van het schaliegas. Het zou zich daarmee minder afhankelijk maken van Rusland. Commentator Chris Kijne zegt daarop dat bij ons de weerstand groot is tegen schaliegas en dat de plannen daarvoor daarom in de kast zijn gelegd (zie foto). Dat is heel wat anders dan in Groot Brittannië dat, ondanks protesten van de bevolking in Nottinghamshire, de cowboys juist heeft uitgenodigd om hun expertise rond de ontwikkeling van schaliegas in te brengen. Gelukkig ziet Bowker in dat schaliegas alleen een overgangsstadium naar duurzame energie kan vormen. Dat is er dan wel een waarin een stel cowboys de wereld nog een keer over de knie legt.

Hier meer informatie op de site van Tegenlicht, hier mijn bespreking van Gasland.